تبلیغات
مهدویت

اختلاف شیعه و اهل سنت در ولادت امام مهدی (عج)(بخش اول)

(بسم الله الرحمن الرحیم)
در جامعه‌ی شیعه‌ی دوازده امامی، هم در میان عالمان و صاحب‌نظران و هم میان مردم عادی، تولد امام مهدی (علیه السلام) مورد اجماع بوده و بالاتر از آن، از ضروریات مذهب شیعه به شمار می‌آید و هیچ یك از آنان كم‌ترین تردیدی در این باره ندارد و این باور در جای جای آثار شیعه از كهن‌ترین آنها تا دوره‌های كنونی انعكاس یافته است. كلینی با صراحت می‌نویسد:
وُلِدَ للنصف من شعبانَ سنةَ خمسٍ و خمسین و مائتین (1)؛
مهدی (علیه السلام) در نیمه شعبان سال 255 به دنیا آمد.

مسعودی (2)، صدوق (3)، شیخ مفید (4)، سیدمرتضی (5)، شیخ طوسی (6) و... بر این مسئله تأكید ورزیده‌اند.
علامه‌ی طباطبایی می‌نویسد:
حضرت مهدی موعود (علیه السلام) فرزند امام یازدهم كه اسمش مطابق اسم پیامبر (صل الله علیه و آله و سلم) بوده، در سال 256 یا 255 در سامراء متولد شدند. (7)
مرحوم مظفر به هنگام معرفی عقاید شیعه، یكی از آن باورها را، ولادت امام مهدی (علیه السلام) معرفی می‌كند (8) و می‌توان گفت: اعتقاد به متولد شدن امام مهدی (علیه السلام) یكی از مشخصات شیعه نزد سنیان است.
ابن‌قیّم جوزیه می‌نویسد:
و أمّا... الإمامیّة فلهم قول رابع و هو أنّ المهدیِّ هو محمد بنُ الحسنِ العسكری من وُلد الحسین بنِ علیّ (9)؛
اما امامیه، (درباره‌ی امام مهدی (علیه السلام)) قول چهارمی دارند، كه مهدی (علیه السلام) را محمد بن حسن عسكری (علیه السلام) و از نسل امام حسین (علیه السلام) می‌دانند.
از سوی دیگر، برعكس شیعه، بیشتر اهل سنت به دنیا آمدن آن حضرت را نپذیرفته‌اند و بر این باورند كه مهدی موعودی كه در احادیث اسلامی به آن نوید داده شده، هنوز متولد نشده و وی در آخرالزمان به دنیا خواهد آمد.
محسن العباد استاد دانشگاه مدینه در این باره می‌نویسد:
احادیثِ فراوانِ درباره‌ی مهدی... بدون شك بر یك حقیقت ثابت دلالت دارند و آن این كه مضمون این احادیث در آخرالزمان تحقق می‌یابند و این فكر، هیچ ارتباطی با عقیده‌ی شیعه درباره‌ی مهدی منتظر كه او را محمد بن الحسن می‌نامند، ندارد... .(10)
وی در جای دیگر، با اشاره به این مطلب می‌نویسد:
در دیدگاه اهل سنت، مهدی،... در آخرالزمان به دنیا خواهد آمد و حاكمیت اسلامی را به دست خواهد گرفت. (11)

عالمان اهل سنت و اعتراف به ولادت حجة بن الحسن العسكری (علیه السلام)

با این كه بیشتر اهل سنت اعتقادی به تولد مهدی موعود (علیه السلام) ندارند، ولی برخی از آنان به دنیا آمدن فرزند امام عسكری (علیه السلام) را پذیرفته، و یا آن را به شكل گزارش تاریخی نقل كرده‌اند.
یكی از نویسندگان معاصر در این باره از 66 نفر از عالمان اهل سنت یاد كرده (12) یكی دیگر از 68 نفر (13) و دیگری این رقم را به 128 رسانده (14) و بالأخره، برخی دیگر از 135 نفر نام برده‌اند. (15)
در این قسمت به گفته‌های برجسته‌ترین افرادی كه برای اهل سنت شناخته شده‌اند پرداخته می‌شود:

1. ابن‌اثیر جزری (م630 ه‍.ق)

وی می‌نویسد:
و فیها (سال 260 ه.ق) توفی الحسن بن علی بن محمد و هو والد محمد الذی تعتقدونه المنتظر (16)؛
در این سال (260 ه.ق) حسن بن علی، پدر محمد، كه شیعیان وی را منتَظر می‌دانند، رحلت كرده است.

2. محمد بن طلحه شافعی (م 652 ه.ق)

ابوالقاسم محمّد بن الحسن... هو المهدیّ الحجّةُ الخَلَفُ الصالحُ... (17)؛
ابوالقاسم، محمد بن حسن همان مهدی (علیه السلام) و حجت و جانشین به حق است... .

3. سبط جوزی (م654 ه.ق)

فی ذكر الحجّة المهدیّ، هو محمد بنُ الحسن... و هو الخَلَفُ الحجّةُ صاحبُ الزمان، القائمُ المنتَظرُ و التالی، و هو آخر الأئمة... (18)؛
درباره‌ی مهدی (علیه السلام) كه همان محمد بن حسن است... وی، جانشین صالح، حجت و صاحب‌الزمان و قائم منتظر است كه آخرین امام می‌باشد... .

4.كنجی شافعی (م قرن هفتم ه.ق)

وی دلیل‌های گوناگونی برای امكان زنده بودن امام مهدی (علیه السلام) و ادامه‌ی حیات او، بیان داشته، می‌گوید:
همان‌گونه كه عیسی، خضر و الیاس (علیهم السلام) صدها سال است كه زنده‌اند؛ بنابراین، امكان زنده بودن امام مهدی (علیه السلام) نیز وجود دارد. (19)

5.ابن‌خلّكان (م 681 ه.ق)

أبوالقاسم محمّد بنُ الحسن العسكری... ثانی عشر الأئمّة الإثنی عشر علی اعتقاد الإمامیّةِ المعروفُ بالحجّة... كانت ولادتُه یومَ الجمعة منتَصفَ شعبانَ سنةَ خمسٍ و خمسین و مائتین... (20)؛
ابوالقاسم، محمد بن حسن عسكری... در باور شیعیان، وی دوازدهمین امام است كه معروف به حجت می‌باشد.. ولادت او نیمه‌ی شعبان سال 255 بوده است... .

6.علی بن محمد بن صباغ المالكی (م855 ه.ق)

وی دلیل‌هایی را در اثبات حیات و زنده بودن امام مهدی (علیه السلام) ذكر كرده است. (21)

7.شمس الدین ذهبی (م 748 ه.ق)

وی در جاهای متعددی به دنیا آمدن محمد بن الحسن العسكری (علیه السلام) را بیان داشته است:
الحسن بن علیّ الجواد... أحد الأئمّة الإثنی عشر، الذین تَعتقِدُ الرافضةُ فیهم العصمةَ، و هو والد المُنتَظر... (22)؛
حسن بن علی الجواد... یكی از امامان دوازده گانه است كه شیعیان به عصمت آنان معتقدند... وی (امام عسكری (علیه السلام)) پدر منتَظَر می‌باشد... .
أبومحمد... أحد أئمّةِ الشیعة... و أمّا ابنُه محمّد بنُ الحسن... فوُلِدَ سنةَ مائتین و ثمان و خمسین... (23)؛
ابومحمد (امام عسكری (علیه السلام)) یكی از امامان شیعه است... فرزندش محمدبن‌حسن... در سال 258 به دنیا آمده است... .
المُنتَظر الشریفُ، ابوالقاسم، محمّد بنُ الحسنِ العسكریّ... (24)؛
منتظر شریف، ابوالقاسم، محمد بن حسن عسكری... .
و مات الحسن بنُ علی بن جواد... أحد الأئمّة الإثنی عشر... و هو والد منتَظَرِهم محمّد بن الحسن (25)؛
حسن بن علی بن جواد... كه یكی از امامان دوازده گانه (شیعه) است از دنیا رفته... و او پدر منتَظَر شیعیان می‌باشد.

8.عبدالوهاب شعرانی (م 973 ه.ق)

وی می‌نویسد:
... و هو (المهدیّ علیه السلام) من أولاد الإمام الحسن العسكریّ، و مَولِدُه (علیه السلام) لیلةَ النصف من شعبانَ سنةَ خمسٍ و خمسین و مائتین، و هو باقٍ إلی أن یَجتمعَ بعیسی بنِ مریَم (علیها السلام)... (26)؛
... وی (امام مهدی (علیه السلام)) یكی از فرزندان امام حسن عسكری (علیه السلام) است و در شب نیمه‌ی شعبان سال 255 به دنیا آمد و تا زمان همراه شدن عیسی (علیه السلام) زنده خواهد بود... .

9.ابن‌حجر هیتمی (م974 ه.ق)

وی می‌نویسد:
أبوالقاسم محمّد الحجّة، و عمره عندَ وفاةِ أبیه خمسُ سنینَ، لكن آتاه اللهُ الحكمةَ، و یُسَمّی القائمَ المُنتَظرَ... (27)؛
ابوالقاسم، محمد الحجه، هنگام رحلت پدر، پنج ساله بوده ولی خداوند به وی حكمت عطا كرده است؛ و قائم منتَظَر نامیده شده است... .

10. سید مؤمن شبلنجی (م 1290 ه.ق)

وی می‌نویسد:
فصل فی ذكرِ مناقبِ محمدِبنِ الحسنِ... أمّه أمُّ وَلَدٍ... و كُنیتُه أبوالقاسم... (28)؛
این فصل در بیان مناقب محمد بن الحسن است... مادرش كنیز بوده... و كنیه‌اش ابوالقاسم... .

11.سلیمان بن ابراهیم القندوزی (م1294 ه.ق)

... إنّ ولادةَ القائِم (علیه السلام) كانت لیلةَ الخامسِ عشر من شعبانَ سنةَ خمسٍ و خمسین و مائتین فی بلدةِ سامرّا... (29)؛
ولادت قائم (علیه السلام) شب پانزدهم شعبانِ سال 255 در شهر سامرا بوده است.

12. خیرالدین زِركلی (م1396 ه.ق)

محمد بن الحسن العسكریّ... آخر الأئمّة الإثنی عشر عند الإمامیّةِ، و هو المعروف عندهم بالمهدیّ، و صاحبِ الزمان،... وُلِدَ فی سامرّاءَ، و مات أبوه و له من العمر نحوُ خمسِ سنین... (30)؛
محمد بن الحسن عسكری... آخرین امام شیعیان و نزد آنان معروف به مهدی و صاحب الزمان است... در شهر سامرا به دنیا آمده و در زمان رحلت پدر، حدود پنج سال داشته است... .

تحریف سخن محی الدین بن عربی

از جمله افرادی كه ولادت امام مهدی (علیه السلام) را پذیرفته و با صراحت آن را بیان داشته، محی الدین بن عربی است كه در فتوحات مكیه آن را صریحاً ذكر كرده است و افرادی همانند شعرانی (31)، صبان (32) و حمزاوی (33) این مطلب را از وی نقل كرده‌اند؛ ولی با كمال تعجب در چاپ‌های جدید فتوحات مكیه، بخشی از متن حذف شده، از جمله این‌كه امام مهدی (علیه السلام) فرزند امام عسكری (علیه السلام) است، نیامده است. برای داوری بیشتر، متن نقل شده از فتوحات مكیه به وسیله شعرانی و دیگران و عبارت فعلی فتوحات مكیه را به دنبال آن می‌آوریم:
و عبارةُ الشیخ محیِ الدین فی البابِ‌السادسِ و الستّینَ و ثلا ثمائة من الفتوحات؛ واعلموا، أنّه لابدّ من خروجِ المهدیِّ لكن لا یَخرجُ حتّی تَمتِلیءَ الأرضُ جوراً و ظلماً فَیملوُها قِسطاً و عَدلاً... و هو من عترةِ رسول‌ِالله (صل الله علیه و آله و سلم)، من وُلِد فاطمةَ (رضی الله عنها) جدُّه الحسینُ بنُ علیِّ بنِ أبی‌طالبٍ، و والدُه حسنُ العسكریّ... یُواطِیء اسمُه اسمَ رسولِ‌الله ... (34)؛
عبارت محی الدین در باب 366 فتوحات این چنین است: بدانید كه خروج امام مهدی (علیه السلام) حتمی است، ولی تا دنیا پر از ظلم و ستم نشود چنین اتفاقی نخواهد افتاد و بعد از این، وی جهان را پر از عدل و داد خواهد كرد... او از خاندان پیامبر (صل الله علیه و آله و سلم) و از فرزندان فاطمه (علیها السلام) است، جدش حسین‌بن علی (علیه السلام) و پدرش حسن عسكری (علیه السلام) می‌باشد... و هم‌نام پیامبر (صل الله علیه و آله و سلم) است... .
در این عبارت كه شعرانی، صبان و حمزاوی از ابن‌عربی نقل كرده‌اند، وی با صراحت، امام مهدی (علیه السلام) را فرزند امام حسن عسكری (علیه السلام) معرفی كرده و او را از فرزندان امام حسین (علیه السلام) برمی‌شمارد.
اكنون بنگرید به عبارت فتوحات مكیه كنونی:
إنّ اللهِ خلیفةً یَخرجُ و قد امتَلَأتِ الأرضُ جَوراً و ظُلماً، فیملؤها قِسطاً و عَدلاً... من عترة رسول‌ِالله (صل الله علیه و آله و سلم)، من وُلد فاطمهَ، یُواطی اسمُه رسول الله، جدُّه الحسینُ بن علیّ بن ابی طالب، یُبایعُ بین الركن و المقام... (35)؛
خداوند را خلیفه ای است كه زمین را پر از عدل و داد خواهد كرد، در حالی كه پر از ظلم و ستم شده باشد... از خاندان رسول خدا (صل الله علیه و آله و سلم) و از فرزندان فاطمه (علیها السلام) است، هم‌نام رسول خدا (صل الله علیه و آله و سلم) و جدش، حسین بن علی بن ابی‌طالب (علیهم السلام) می‌باشد، میان ركن و مقام با او بیعت می‌شود... .
ملاحظه می‌شود كه در عبارت فعلی فتوحات، اینكه امام مهدی (علیه السلام) فرزند امام عسكری (علیه السلام) است، وجود ندارد در حالی كه در متن نقل شده از همان منبع كه از سوی چند نفر گزارش شده، چنین مطلبی با صراحت دیده می‌شود.
همین اختلاف در عبارت‌ها، پرسشی جدی را در اذهان ایجاد كرده، كه چرا در منبع اصلی كه امروزه در دسترس می‌باشد با نقل‌هایی كه از آن شده، چنین تفاوتی وجود دارد؟
استاد سید جلال الدین آشتیانی در پاسخ به این پرسش می‌گوید:
حقیر، چند نسخه از فتوحات [مكیه] خطی قدیمی دیده‌ام كه یكی از آنها حدود چهارصد سال قبل و دیگری پانصد سال قبل در مصر و سوریه و نسخه ای در تركیه نوشته شده است، نسب حضرت مهدی (علیه السلام) به این نحو نوشته است: هو من عترةِ رسول‌ِالله، من وُلدِ فاطمةَ (رضی الله عنها) و جدُّه الحسینُ بنُ علیٍّ، و والدُه الحسنُ العسكریّ... (36)؛
او از خاندان رسول خدا (صل الله علیه و آله و سلم) و از فرزندان فاطمه (علیها السلام) است، و جدش حسین‌بن‌علی و پدرش حسن عسكری (علیه السلام) می‌باشد... .
جالب توجه این‌كه خود شعرانی كه سخنان محی الدین را نقل كرده و در دو جا تصریح دارد كه بعضی از مطالب فتوحات مكیه ابن‌عربی، در برخی از چاپ‌های آن دست‌خوش تحریف شده است. (37)

پذیرش ولادت یا اقرار به مهدی بودن؟

مطلبی كه لازم به دقت است این كه هرچند در عبارت‌های یاد شده و مشابه آنها، بسیاری از دانشمندان و نویسندگان اهل سنت ولادت محمد‌بن‌الحسن العسكری (علیه السلام) را قبول دارند، باید این افراد را به دو دسته تقسیم كرد:
دسته‌ی اول، كسانی‌اند كه هم ولادت آن حضرت را پذیرفته‌اند و هم مهدی بودن وی را باور دارند كه از جمله‌ی آنها می‌توان محی الدین‌بن‌عربی را نام برد. وی با صراحت محمدبن‌الحسن العسكری (علیه السلام) را همان مهدی موعودی (علیه السلام) می‌داند كه پیامبر اسلام (صل الله علیه و آله و سلم) به ظهور وی وعده داده است. (38) محمد بن طلحه شافعی نیز بر همین باور است و از آن به دفاع برخواسته و برخی از اشكال‌هایی كه وارد شده، پاسخ داده است. (39) باز این دسته، علی بن محمد بن احمد مالكی معروف به ابن‌صباغ است. وی هم با صراحت این را قبول دارد و در مورد امام مهدی (علیه السلام) مانند شیعه می‌اندیشد. (40)
سبط جوزی مهدی موعود (علیه السلام) را همان محمد بن الحسن بن علی بن محمد می‌داند، كه پیامبر اسلام (صل الله علیه و آله و سلم) به ظهورش نوید داده است (41). و از این افراد، كنجی شافعی است كه با دلیل‌های گوناگون به دفاع از زنده بودن امام مهدی (علیه السلام) برخواسته است. (42)
دسته‌ی دوم: افرادی‌اند كه با آن‌كه ولادت محمد بن الحسن العسكری (علیه السلام) را گزارش كرده‌اند و آن را هم قبول دارند، ولی مهدی موعود بودن ایشان را نپذیرفته‌اند و با صراحت این را انكار كرده اند؛ برای نمونه، ذهبی كه در چهار كتابش ولادت محمد بن الحسن (علیه السلام) را گزارش كرده، و در جاهای مختلفی بدان اشاره دارد، مهدی بودن وی را نمی‌پذیرد و به‌خاطر این اعتقاد، بر شیعیان خرده می‌گیرد. (43)
و نیز ابن‌حجر هیتمی كه می‌نویسد:
أبوالقاسمِ محمّدُ الحجّة، و عُمرُه عند وفاةِ أبیه خمسُ سنینَ... (44)؛
ابوالقاسم، محمد الحجه، هنگام رحلت پدر، پنج ساله بوده است... .
و با این عبارت ولادت فرزند امام عسكری (علیه السلام) یعنی حضرت حجت را می‌پذیرد، اما از سوی دیگر، باور شیعه درباره‌ی مهدی بودن ایشان را، مورد انتقاد قرار می‌دهد و آن را رد می‌كند.
و به همین ترتیب ابن‌خلّكان است كه ولادت محمد بن الحسن (علیه السلام) را گزارش می‌كند و مهدی بودن ایشان را یك باور شیعی می‌داند و با لحنی خاص، آن را مورد تأمل می‌داند. (45)
بنابراین، باید دقت كرد كه هر گزارشِ ولادت محمد بن الحسن العسكری (علیه السلام) را به معنای اقرار و پذیرفتن مهدی موعود بودن ایشان تلقی نكرد، كه چنین كم‌دقتی در برخی نوشته‌ها و گفته‌ها دیده می‌شود، و هر عبارتی كه گویای پذیرش ولادت حجةبن‌الحسن (علیه السلام) بوده را معادل باورمندی به مهدی موعود بودن آن حضرت به حساب آورده‌اند، و همه‌ی این افراد را از جمله كسانی برشمرده‌اند كه به ولادت امام مهدی (علیه السلام) اعتقاد دارند.


تاریخ ارسال : شنبه 1394/10/19  03:09 ب.ظ  | نویسنده :   سید نقی پاکمهر

لطفا دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید

تاریخ ارسال :   جمعه 1396/08/12 09:06 ب.ظ
سلام، فقط به وبلاگ خود از طریق Google هشدار داد
و متوجه شدم که واقعا آموزنده است. من می خوام تماشا کنم
برای brussels من قدردانی میکنم اگر این را در آینده ادامه دهید.
انسان های بیشماری از نوشته شما سود می برند. به سلامتی!
تاریخ ارسال :   دوشنبه 1396/02/25 12:53 ب.ظ
I’m not that much of a online reader to be honest but your
sites really nice, keep it up! I'll go ahead and
bookmark your website to come back in the future.
All the best
تاریخ ارسال :   جمعه 1396/01/25 10:07 ق.ظ
Hello there, You've done an incredible job. I'll certainly digg it and personally recommend
to my friends. I'm confident they will be benefited from this
site.
تاریخ ارسال :   جمعه 1396/01/11 03:18 ق.ظ
We're a group of volunteers and opening a new scheme in our community.
Your site offered us with valuable info to work on. You've
done an impressive job and our entire community will be thankful to you.

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر