امامت در سنین کودکى(2)

(بسم الله الرحمن الرحیم)
مقدّمه ششم‏
خداوند متعال، قادر است در کودکی، تمام شرایط رسالت و امامت را قرار دهد؛ زیرا عقل انسان بعید نمی‏داند که خداوند، در حالی که شخصی در سنین کودکی است و به حد بلوغ نرسیده، مقام رسالت، یا نبوت و یا امامت را برای او قرار دهد. او از اعمال این قدرت عاجز نیست و قضیه یحیی و عیسی ‏علیهما السلام بهترین شاهد صدق بر این مدعا است.

محمد بن حسن صفار از علی بن اسباط نقل کرده که گفت: ابا جعفر(ع) را دیدم، در حالی که بر من وارد شد، من خوب به دست و پای مبارک او، نظر کردم تا بتوانم برای اصحاب خود در مصر، آن ‏حضرت را توصیف کنم. ناگهان مشاهده کردم که آن حضرت به سجده افتاد و فرمود: خداوند، احتجاج نموده در امر امامت به آنچه که در امر نبوت احتجاج کرده است و می‏فرماید: ((و آتیناه الحکم صبیا)) ، و نیز می‏فرماید: ((فلما بلغ اشده و بلغ اربعین سنه)). پس گاهی ممکن است که خداوند به کسی حکمت عطا کند؛ در حالی که کودکی بیش نیست. همان‏طور که جایز است که به کسی دیگر در سن چهل سالگی، حکمت عنایت فرماید)).(۳۰)
مسعودی از اسماعیل بن بزیع نقل می‏کند: ((امام جواد(ع) به من فرمود: امر امامت به ابوالحسن تفویض می‏شود؛ در حالی که او فرزندی هفت ساله است. سپس فرمود: بلی و کمتر از هفت سال، همان طوری که در عیسی(ع) چنین بود)).(۳۱)

مقدمه هفتم:
دانشمندان می‏گویند :برای رشد عقلی، سن معینی وجود ندارد؛ زیرا چه بسا شخصی رشید است؛ حال آنکه سن او بیش از پنج سال نیست؛ زیرا قوه عاقله او به قدرت خداوند، به حد کافی رشد و نمو داشته است. پس چه مانعی دارد که خداوند متعال، سن رشد را در امام(ع) در سن پنج سالگی قرار دهد؟ آیا این امر، محال عقلی است؟ و اگر عقلاً منعی نیست در این‏که خداوند، نبوت و تعلیم کتاب را به کودکی در گهواره و حکم را در حال کودکی برای یحیی(ع) قرار دهد؛ پس چه مانعی است که امامت را برای
حجت منتظر(ع) در سنین کودکی قراردهد تا زمین خالی از حجتی از اهل بیت(ع) نباشد.
علامه حلی (ره) در رابطه با ارزش ایمان و اسلام علی‏ بن ابیطالب(ع) می‏نویسد:
((طبیعت کودکان با دوستی و محبت پدر و مادر و میل به آن دو عجین شده است و لذا کناره ‏گیری او از پدر و مادر و توجهش به خداوند متعال، دلیل بر قوت کمال او است… طبیعت کودکان با نظر و تأمّل در امور عقلی و تکالیف الهی، ناسازگاری دارد و به عکس ملائم با بازی و لهو و لعب است. پس اگر در یک کودک، مشاهده کردیم که او با اموری که ناسازگار با طبع عادی کودکان است، انس گرفته، این خود دلیل بر عظمت منزلت او در کمال است)).(۳۲)
صفوان بن یحیی می‏گوید: ((هنگامی که امام رضا(ع) به امام جواد(ع) اشاره فرمود و او را به امامت منصوب کرد – در حالی که سن او از سه سال تجاوز نمی‏کرد – به آن‏حضرت عرض کردم: فدایت گردم! فرزند شما سه سال بیشتر ندارد. حضرت فرمود: چه اشکالی دارد؛ در حالی که عیسی(ع) نیز در سنین سه سالگی حجت خدا گشت)).(۳۳)
به امام جواد(ع) عرض شد: مردم به جهت کمی سن شما، امامت شما را انکار می‏کنند. حضرت در جواب فرمود: چرا انکار می‏کنند؛ در حالی‏که خداوند به نبی خود فرمود: ای رسول ما! امت را بگو: طریقه من و پیروانم همین است که خلق را با بینایی و بصیرت، به سوی خدا دعوت کنیم. پس به خدا سوگند، در آن هنگام، او را متابعت نکرد؛ مگر علی(ع) در حالی‏که نه سال بیشتر نداشت و من نیز فرزند نه ساله هستم)).(۳۴)
حکیمه دختر امام جواد(ع) می‏گوید: ((بعد از چهل روز از ولادت امام مهدی(ع)، بر ابی محمّد(ع) وارد شدم که ناگهان مولایم صاحب‏[الزمان‏] را دیدم که در منزل مشغول راه رفتن است. صورتی زیباتر از صورت او ندیدم و گفتاری فصیح‏تر از گفتار او نیافتم. امام عسکری(ع) فرمود: این همان مولود کریم بر خداوند عزّوجلّ است. عرض کردم: آقای من! از این طفل در حالی که چهل روزه است، امور عجیبی می‏بینم؟ حضرت تبسمی کرد و فرمود: ای عمّه! آیا نمی‏دانی که ما جماعت ائمه، در یک روز به اندازه یک سال دیگران رشد می‏کنیم؟)).(۳۵)
شیخ مفید (ره) می‏نویسد:
((اگر کسی اشکال کند که چگونه صحیح است از شما جماعت امامیه، اعتقاد به امامت دوازده امام و حال آن که می‏دانید در میان آنان کسانی هستند که پدرانشان آنان را در سنین کودکی – در حالی که به حد رشد و بلوغ نرسیده‏اند – جانشین خود قرارداده‏اند؛ همانند ابی ‏جعفرمحمد بن علی بن موسی(ع) که هنگام وفات پدرش، هفت سال داشت و همانند قائم شما که او را می‏خوانید، در حالی که سن او هنگام وفات پدرش نزد اکثر مورخان پنج سال بوده است. و ما به جهت عادتی که در هیچ زمانی نقض نشده، می‏دانیم شخص در چنین سنی، به حد رشد نمی‏رسد!؟ خداوند متعال می‏فرماید: ((و ابتلوا الیتامی حتی اذا بلغوا النکاح فان آنستم منهم رشدا فادفعوا الیهم أموالهم))(۳۶) و اگر خداوند متعال کسی را که به حد بلوغ نرسیده و نزدیک حد بلوغ هم نیست، ممنوع از تصرف در اموالش می‏داند؛ پس چگونه ممکن است که او را امام قرار دهد؛ زیرا امام ولی بر خلق در تمام امور دین و دنیا است؟! و صحیح نیست که والی و سرپرست بر تمام اموال خداوند متعال از صدقه ‏ها و خمس ‏ها، و امین بر شریعت و احکام، امام فقیهان، قاضیان و حاکمان، و مانع بر کثیری از صاحبان خرد در انواعی از اعمال کسی باشد که ولایت حتی بر درهمی از اموال خود ندارد…)).
ایشان در جواب از این اشکال می‏فرماید: ((این اشکال از کسی صادر می‏شود که بصیرتی در دین ندارد؛ زیرا آیه‏ای را که قوم در این باب به آن اعتماد کرده‏اند، خاص است نه عام تا شامل امام معصوم نیز بشود؛ زیرا خداوند متعال با برهان قیاسی و دلیل سمعی امامت آنان را ثابت فرموده و این خود دلیل خروج این امامان از جمله ایتامی است که خطاب آیه متوجه آنان است.
و هیچ اختلافی بین امت نیست که این آیه، مربوط به کسانی است که عقولشان ناقص است و هیچ گونه ارتباطی با کسانی ندارد که عقلشان به عنایت الهی به حد کمال رسیده است؛ و لو در سنین کودکی باشد. پس آیه شریفه، شامل ائمه اهل بیت نمی‏شود)).(۳۷)

مقدّمه هشتم:
امر امامت در نزد شیعه، همانند نبوت اختیاری نیست؛ بلکه این دو منصبی الهی است که امر تفویض و اختیار آن، به دست خداوند است و او هر جا که صلاح بداند، آن را قرار می‏دهد. از این رو بعید نیست که این امر مهم را در کودکی دارای قابلیت، قرار دهد.
ابوبصیر گوید: ((نزد امام صادق(ع) بودم که عده‏ای یادی از اوصیا نمودند و من یادی از اسماعیل، آن گاه امام صادق(ع) فرمود: (
(نه به خدا ای ابا محمد! امر وصایت به دست ما نیست؛ بلکه امر آن تنها به دست خداوند – عز و جل – است که یکی پس از دیگری نازل گرداند)).(۳۸)
امام صادق(ع) به یکی از اصحاب خود فرمود: ((آیا شما گمان می‏کنید که ما به هر کس که بخواهیم، وصیت می‏کنیم؟ به خدا سوگند که چنین نیست؛ بلکه وصایت عهدی است از جانب خدا و رسول او برای هر یک از اشخاص تا [این که‏] امر وصایت به صاحبش منتهی گردد)).(۳۹)
جواب اشکال:
بعد از ذکر هشت مقدمه به ذکر جواب از اصل اشکال می‏پردازیم:
بر اساس شواهد تاریخی، مسأله متولّی شدن شخصی برای امامت در سنین کودکی، از حضرت امام جواد(ع) شروع شد؛ زیرا وقتی پدرش امام رضا(ع) از دنیا رحلت نمود؛ حضرت جواد(ع) هفت سال بیشتر نداشت.(۴۰) پس آن حضرت در سنّ هفت سالگی، متولّی زعامت شیعه امامیه، در مسائل دینی، عملی و فکری شد.
با دقت در این مسأله، پی می‏بریم که همین موضوع، به تنهایی کافی است که، به خطّ امامت ولو در سنین کودکی – که در امام جواد(ع) متجلّی شد و تا امامت امام مهدی(ع) ادامه یافت – پی ببریم. این مطلب از جهات مختلف قابل بررسی است:
۱٫ دانش آموختگان مدرسه اهل بیت(ع) در طول تاریخ، فداکاری و جان‏فشانی‏های زیادی در راه تثبیت عقیده خود در مسأله امامت داشتند؛ زیرا داشتن چنین عقیده و فکری، منشأ دشمنی و خصومت دستگاه خلفا با دوست‏داران اهل بیت(ع) می‏شد. این امر منجر به معارضه نظام سلطه، با اهل بیت(ع) و یاران آنان شد. لذا دست به تصفیه زده، عده زیادی را زندان می‏کردند و گروهی را به قتل رساندند و این خود دلیل بر آن است که اعتقاد به ولایت اهل بیت(ع) – و لو در سنین کودکی – برای آنان چنان روشن و مسلّم بود که حاضر به هر نوع فداکاری در راه عقیده خود بودند.

۲٫ زعامت و امامت اهل بیت(ع)، بر خلاف دیگران، زعامتی همراه با سرباز، لشکر و ابهّت پادشاهی نبود. همچنین زعامت آن بزرگواران، با دعوت سرّی، همانند دعوت‏های صوفیّه و فاطمیون نبود؛ زیرا آنان بین رئیس و مردم، فاصله و دوری می‏انداختند تا فرض کنند که رئیس، خود از مردم دور است با آن‏که مردم به او ایمان دارند.
امامان معصوم(ع) برای مردم ظاهر و معلوم بودند و آنها می‏توانستند از نزدیک معاشرت با آنان داشته باشند؛ به جز
امام زمان(ع) که به جهات سیاسی، معاشرت با آن حضرت محدود بود.

۳٫ خلفای معاصر با امامان، به فضایل اخلاقی و کمالات معنوی و علمی ایشان، اعتراف داشتند و آن را زنگ خطری برای خود و خلافت غاصبانه خویش می‏دانستند. و بر این اساس، تمام توان خود را برای از بین بردن آنان و محو کردن فضایل‏شان به کار می‏بستند.
با توجه به این مطالب روشن می‏شود که مسأله امامت شخص – و لو در سنین کودکی – امری ثابت بوده است؛ زیرا وقتی امام مردم را به امامت خود دعوت می‏کند، طبیعتاً خود را در تمام زمینه ‏ها اعلم می‏داند. در غیر این‏صورت، مردم از او متابعت نکرده، امامت او را قبول نخواهند کرد. حال ممکن است شخصی در سنین کودکی، مردم را به امامت خود در ملأ عام دعوت کند و شیعیان نیز بدون هیچ تحقیق و تفحّص، امامت او را پذیرفته و در راه او جان‏فشانی کنند؛ ولی بر فرض که در ابتدای دعوتش، حقیقت امر بر مردم روشن نشده باشد، ولی به مرور ایّام، ماه‏ها و سال‏ها، ممکن است وضعیت او در صورت عدم صحّت دعوتش، بر مردم آشکار شود.
حال اگر عدم صحّت دعوت او برای مردم کشف نشود، آیا برای نظام حاکم نیز روشن نخواهد شد؟ آیا برای مقابله با آن دعوت – در صورتی که به مصلحت خود باشد – موضع‏گیری نخواهند کرد؟ تنها تفسیر سکوت دستگاه خلافتِ معاصر با امام(ع) در سنین کودکی، این است که نظام سلطه، به این نتیجه رسیده بود که امامت شخص – ولو در سنین کودکی – امری مسلّم است؛ خصوصاً این‏که خود خلفا به طور مکرّر، آن بزرگواران را امتحان کرده و به فضلشان اعتراف نموده بودند.

پاسخ به چند سؤال:
درباره بحث یاد شده ممکن است سؤالی چند به ذهن عده‏ای خطور کند که به طور خلاصه به بیان پاسخ آنها می‏پردازیم:
سؤال یکم: ممکن است شیعه امامیه به جهت ملاحظه مقامات علمی و فکری شخصی معتقد به امامت او در سنین کودکی باشد؛ در حالی که او به سر حدّ امامت نرسیده است. همان‏گونه که ما الآن این‏چنین می‏بینیم که اطفالی دارای مقامات علمی بالایی هستند؛ ولی امام نیستند؟
پاسخ: این فرض، خلاف واقعیّات تاریخی است؛ زیرا طایفه امامیه، در آن زمان بزرگانی داشتند که از مدرسه علمی امام باقر، صادق و امام کاظم(ع) دانش می‏آموختند؛ مدرسه‏ای که دربردارنده شاگردان آن امامان و شاگردانِ شاگردان آنان بوده است.
در چنین مدرسه‏ای – با آن قِدمت و قوّت فرهنگی‏اش – ممکن نیست تصور شود که دانش آموختگان آن، شخصی را امام قرار دادند؛ در حالی که امام نبوده است. اگر شخصی پنجاه ساله، عالم به علوم مختلف باشد، آیا می‏توان تصور کرد که امت به جهت علم زیاد او، قائل به امامت و ولایت او شده باشند؛ در حالی که او واقعاً امام نیست و تنها دارای درجات عالی از علم است؟ اگر این فرض امکان ندارد، پس در حقّ شخصی که هنوز به سنّ ده سالگی نرسیده نیز امکان ندارد؛ زیرا مکتب اهل بیت(ع) در آن زمان، از قوی‏ترین مدارس فکری و فرهنگی بود. و عده‏ای از فارغ‏التحصیل‏ های آن، در کوفه، قم، مدینه و یا در جاهای دیگر زندگی می‏کردند. بزرگان این مدرسه، قطعاً با امام جواد(ع) و… معاشرت داشته و آن حضرت را امتحان کرده بودند. نمی‏توان باور کرد که بدون تحقیق و تفحص و رسیدن به یقین، به امامت شخصی در سنین کودکی اعتقاد کرده و در راه او جان‏فشانی نموده باشند؛ در حالی که او واقعاً امام نبوده است؟!
سؤال دوّم: طایفه امامیه، مفهوم و معنای حقیقت و شروط امامت را نمی‏دانست و تنها خیال می‏کرده که امامت مجرّد سلسله نسبی و وراثتی است؟!
این اشکال بر خلاف شروط و علایمی است که به صورت متواتر یا مستفیض ،از امیرالمؤمنین(ع) تا امام رضا(ع) به جامعه شیعه رسیده است. شیعه امامیّه قائل به امامت شخصی است که معصوم از هر گناه، اشتباه و خطا بوده و اعلم از همه افراد امّت خود باشد. و بر امامت او نصّ شده باشد. این شروط، به دلیل عقلی و نقلی متقن، ثابت شده است.
هشام بن سالم می‏گوید: به امام صادق(ع) عرض کردم: ((آیا ممکن است که در یک وقت، دو امام باشد؟ امام فرمود:
خیر مگر این‏که یکی از آن دو ساکت و مأموم دیگری باشد و آن دیگری ناطق و امام باشد؛ امّا این که هر دو امامِ ناطق باشند؛ در یک وقت این امکان ندارد)).
هشام می‏گوید: ((به حضرت عرض کردم: آیا ممکن است که امامت بعد از حسن و حسین‏ علیهما السلام، در دو برادر محقّق شود؟ حضرت فرمود: خیر…)).(۴۱)
از این روایت و روایات دیگر استفاده می‏شود که شیعیان، اهمّیت زیادی برای ((مسأله امامت)) قائل بودند و همواره درباره خصوصیّات و شرایط آن، از امامان خود سؤال می‏کردند.

سؤال سوّم: شاید اعتقاد به امامت و ولایت امامان در سنین کودکی، بر اساس زور و فشار از بزرگانِ شیعه بوده است؟
این فرضیه نیز با واقعیت سازگاری ندارد؛ زیرا با ورع و قداست بزرگان طایفه امامیه، هیچ گاه نمی‏توان باور کرد آنان با زور و فشار، مردم را به اطاعت از اشخاص دعوت کرده باشند! خصوصاً با در نظر گرفتن این نکته که شیعیان در طول این مدت، در شدیدترین وضع، به جهت دعوت مردم به اهل بیت(ع) به سر می‏بردند.
دعوت مردم به سوی اهل بیت(ع)، هیچ جهت منفعت مادی و مقام ظاهری در پی نداشت تا بتوان تصوّر کرد که این دعوت، به جهت طمع در امور دنیوی و مادی بوده است.
نمی‏توان باور نمود که عقلا و علمای طایفه امامیه، به نادرستی بر امامت شخصی در سنین کودکی تبانی و اتفاق داشته باشند؛ در حالی که این کار سبب ایجاد انواع محرومیّت‏ها برای آنان بود! و این نیست مگر این که این دعوت، ناشی از اعتقادِ به حقّ نسبت به امامت آن شخص بوده است.

عظمت امام(ع) در سنین کودکی:
۱- شبلنجی در کتاب نورالابصار می‏نویسد:
((چون مأمون از سفر خراسان به بغداد آمد، نامه‏ای به خدمت امام محمد تقی(ع) نوشت و با عزت و احترام تمام آن جناب را طلبید. چون آن حضرت به بغداد تشریف آورد، پیش از آن‏که مامون او را ملاقات کند، روزی به قصد شکار سوار شد. در اثناء راه به جمعی از کودکان رسید که در میان راه ایستاده بودند. چون کودکان ابهت مأمون رامشاهده کردند، پراکنده شدند؛ مگر آن حضرت که از جای خود حرکت نفرمود و با نهایت وقار در مکان خود ایستاد تا آن‏که مأمون به نزدیک او رسید و از مشاهده آثار متانت و وقار متعجب گردید. عنان کشید و پرسید: ای کودک! چرا مانند کودکان دیگر از سر راه دور نشدی؟ حضرت فرمود:
ای خلیفه! راه تنگ نبود که بر تو گشاده کنم و جرمی و خطایی نداشتم که از تو بگریزم و گمان ندارم که تو کسی را بدون جرم در معرض عقوبت قرار دهی. مأمون از شنیدن این سخنان سخت متعجب شد و از مشاهده حسن و جمال او، دل از دست داد. پس پرسید: ای کودک! چه نام داری؟ فرمود: پسر علی بن موسی الرضا(ع) هستم. مأمون چون نسبش را شنید، بر پدرش صلوات و رحمت فرستاد و روانه شد. چون به صحرا رسید نظرش به مرغی افتاد. بازی به سوی او فرستاد، آن باز مدتی ناپدید شد. چون از آسمان برگشت، ماهی کوچکی در منقار داشت که هنوز بقیه حیاتی در آن بود. مأمون از مشاهده آن حال در شگفت شد و ماهی را در دست خود گرفته، به شهر بازگشت. چون به همان موضع رسید که در هنگام رفتن حضرت جواد(ع) را ملاقات کرده بود، کودکان پراکنده شدند؛ ولی حضرت از جای خود حرکت نفرمود. مأمون گفت: ای محمد! این چیست که در دست دارم؟ حضرت فرمود: حق تعالی دریایی چند خلق کرده است که ابر از آن دریاها بلند می‏شود و ماهیان ریزه با ابر بالا می‏روند و بازهای پادشاهان آن را شکار می‏کنند و پادشاهان آن را در دست می‏گیرند و سلاله نبوت را با آن امتحان می‏کنند.
مأمون از مشاهده این معجزه، شگفت‏زده شد و گفت: حقا که تویی فرزند رضا(ع)؛ و سپس آن حضرت را به جهت فضل، علم و کمال عقل، نزد خود نگه داشت)).(۴۲)
۲٫ ابن حجر هیتمی و دیگران نقل کرده‏اند:
((مأمون می‏خواست دختر خود را به حضرت جواد(ع) تزویج کند. بنی ‏عباس، از شنیدن این قضیه، به صدا در آمده، به او گفتند: خلافت هم اکنون به دست بنی‏ عباس است؛ به چه جهت قصد داری آن را به بنی‏ هاشم منتقل کنی؟
مأمون در جواب گفت: علت آن، کثرت علم و فضل او است با کمی سنش.
آنان جواب دادند: او کودکی خردسال است و هنوز اکتساب علم و کمال نکرده است. اگر صبر کنی که کامل شود و بعد از آن با او وصلت نمایی، بهتر است. مأمون گفت: شما ایشان را نمی‏شناسید. علم ایشان از جانب حق تعالی است و کوچک و بزرگ آنان، از دیگران افضل‏اند. اگر می‏خواهید این امر بر شما ثابت شود، علما را جمع کنید و با او مباحثه نمایید. عباسیان قبول نموده، اتفاق کردند که یحیی بن اکثم، قاضی القضات آن عصر، با او بحث کند. لذا در روزی معین، در مجلس مأمون حاضر شدند و یحیی بن اکثم، مسائلی را از جواد(ع) سوال کرد و آن حضرت به بهترین وجه پاسخ آنها را داد.
سپس مأمون از امام(ع) خواست که یحیی بن اکثم را امتحان نموده، از او سؤال کند. حضرت به او فرمود: از تو سؤال کنم؟ یحیی در جواب عرض کرد: اختیار با شما است، اگر جواب آن را بدانم، می‏دهم؛ و گرنه از محضر شما استفاده می‏کنم.
امام جواد(ع) پرسید: نظر تو چیست در رابطه با مردی که در اول روز، به زنی به حرام نگاه کرد و در وسط روز نگاه کردن به آن زن بر او حلال گشت. هنگام ظهر، نظر بر او حرام شد و در وقت عشاء، دوباره بر او حلال گشت و نصف شب باز زن بر او حرام شد و هنگام صبح، باز نگاه به آن زن، بر او حلال گشت. سرّ این قضیه چیست و به چه جهت آ نزن بر او حلال و حرام شده است؟
یحیی بن اکثم در جواب عرض کرد: به خدا سوگند که از این مساله اطلاعی ندارم و اگر شما صلاح می‏دانید جواب آن را بفرمایید.
امام جواد(ع) فرمود: آن زن کنیز شخصی بود. در اول روز مردی اجنبی به او نگاه کرد که نظر او حرام بود. آن مرد در هنگام نیمه روز آن کنیز را از مولایش خرید و از این طریق کنیز را بر خود حلال کرد. هنگام ظهر آن زن را آزاد کرد. و لذا بر او حرام شد. در وقت عصر با او ازدواج نمود و او را بر خود حلال گرداند. در وقت مغرب، او را ظهار کرد و بر خود حرام نمود. هنگام عشاء، کفاره‏ای به جهت ظهار پرداخت و دوباره آن زن را بر خود حلال کرد. نیمه شب آن زن را یک طلاقه کرده و او را بر خود حرام نمود؛ ولی هنگام صبح به آن زن رجوع کرده و دوباره آن زن بر او حلال شد.
هنگامی که سخنان امام جواد(ع) به اتمام رسید، مأمون رو به عباسیان کرد و گفت: آیا به آنچه که انکار می‏کردید، رسیدید؟ سپس دخترش را به عقد امام جواد(ع) درآورد)).(۴۳)
۳٫ سبط بن جوزی حنفی در کتاب ((تذکره الخواص)) شبیه این داستان را نقل کرده است.

چرا کودک امام باشد؟
ممکن است کسی اشکال کند که چه ضرورتی دارد امام، کودک باشد؛ در حالی که ممکن است مورد شک و تردید عدّه‏ای قرار گیرد؟
پاسخ: ممکن است عواملی چند در این انتخاب مؤثّر باشد:
۱٫ امتحان مردم؛ زیرا با اثبات امامتِ طفل، از راه معجزه و جهات دیگر، انسان مورد امتحان قرار می‏گیرد که چگونه در برابر حقّ تسلیم می‏شود؟

۲٫ برای اثبات این‏که امامت این شخص، از جانب خدا است؛ زیرا اگر امامان تنها در بزرگ‏سالی به مقام امامت نائل می‏شدند، ممکن بود شخص خیال کند که مقامات و کمالات آنان اکتسابی است. امّا در طفل صغیر، هیچ‏گاه این گمان برده نمی‏شود و اگر طفلی فضایلی در حدّ امامت داشت، شکّی نیست که او از جانب خداوند، به مقام امامت نصب است؛ همان طوری که در مورد امام جواد(ع) چنین اتفاق افتاد. فلذا یک توجیه برای امّی بودن پیامبر(ص) این است که کسی گمان نکند که آنچه را که برای مردم از معارف آورده، از دیگران فرا گرفته و یا در کتابی خوانده است.

۳٫ برای اثبات این مطلب که مقام و منزلت، بر اساس لیاقت است نه بزرگی سنّ. چنان که در جریان امارت و فرماندهی اسامه بن زید چنین بود؛ زیرا در حالی که عده‏ای از صحابه بر تعویض او اصرار داشتند، پیامبر اکرم(ص) به جهت لیاقت وی، اصرار به فرماندهی او داشت.


پی‏نوشت‏ها:

۱) صواعق المحرقه، ص ۱۶۶٫
۲) تطور الفکر السیاسی، ص ۱۰۲٫
۳) بقره (۲)، آیه ۱۲۴٫
۴) طه(۲۰)، آیه ۲۹٫
۵) انبیاء(۲۱)، آیه ۷۳٫
۶) نساء(۴)، آیه ۵۹٫
۷) مائده(۵)، آیه ۶۷٫
۸) بحارالانوار، ج ۶۸، ص ۳۲۹٫
۹) شرح المقاصد، ۵/۲۳۹٫
۱۰) تاریخ طبری، ج ۲، ص ۸۴، سیره ابن کثیر، ج ۲، ص ۱۵۸؛ سیره ابن هشام، ج ۲، ص ۳۲٫
۱۱) اصول کافی، ج ۱، ص ۱۹۸ – ۲۰۳٫
۱۲) سید محسن أمین عاملی، المجالس السنّیه، ج ۵، ص ۲۰۹٫
۱۳) کشف المراد، صص ۳۶۴ و ۳۶۶٫
۱۴) دلائل الصدق، ج ۲ صص ۲۷ و ۲۸٫
۱۵) الاقتصاد فیما یتعلّق بالاعتقاد، ص ۳۰۵ و ۳۰۷٫
۱۶) الذخیره فی علم الکلام، ص ۴۲۹٫
۱۷) المنقذ، ج ۲، ص ۲۷۸٫
۱۸) الفصول المهمّه، ترجمه الامام الجواد(ع).
۱۹) ارشاد شیخ مفید، ص ۳۱۶٫
۲۰) صواعق المحرقه، ابن حجر، ص ۱۲۳ – ۱۲۴٫
۲۱) مریم (۱۹)، آیه ۱۲٫
۲۲) تفسیر فخر رازی، ج ۱۱، ص ۱۹۲٫
۲۳) مریم (۱۹)، آیه ۲۹٫
۲۴) ینابیع المودّه، ص ۴۵۴٫
۲۵) قصص الانبیاء، ص ۲۶۶، باب ۱۸، ح ۳۰۷؛ به همین مضمون در کافی، ج ۱، ص ۳۸۲، ح ۱٫
۲۶) یوسف(۱۲)، آیات ۲۶ – ۲۷٫
۲۷) فصول المختاره، ص ۳۱۶٫
۲۸) همان، ص ۳۱۶٫
۲۹) همان.
۳۰) المهدی، سیّد صدرالدین صدر، ص ۱۱۴ – ۱۱۵، به نقل از بصائر الدرجات.
۳۱) اثبات الوصیه، ص ۱۹۳٫
۳۲) کشف المراد، ص ۳۸۸ – ۳۸۹٫
۳۳) اصول کافی، ج ۱، ص ۳۸۲، حدیث ۱۰٫
۳۴) همان، ج ۱، ص ۴۴۷، حدیث ۸٫
۳۵) غیبت طوسی، ص ۱۴۴٫
۳۶) نساء(۴)، آیه ۶٫
۳۷) فصول المختاره، ص ۱۴۹ – ۱۵۰٫
۳۸) اصول کافی، ج ۱، ص ۳۳۷، حدیث ۱٫
۳۹) همان، حدیث ۲٫
۴۰) بحارالانوار، ج ۵۰، ص ۷٫
۴۱) همان، ج ۲۵، ص ۲۴۹ – ۲۵۰٫
۴۲) نورالابصار، ص ۱۸۸٫
۴۳) مفتاح النجات، بدخشی، ص ۱۸۴؛ صواعق المحرقه، هیثمی، ص ۱۲۳؛ فصول المهمه، ابن صباغ مالکی، ص ۲۴۹؛ اخبار الدول، قرمانی، ص ۱۱۶؛ نورالابصار، شبلنجی، ص ۲۱۷٫


» مجله انتظار موعود - على اصغر رضوانى

تاریخ ارسال : چهارشنبه 1394/06/11  12:26 ب.ظ  | نویسنده :   سید نقی پاکمهر

لطفا دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic